Nadczynność przytarczyc to choroba która polega na nadmiernym wydzielaniu parathormonu. Rozróżnia się dwie główne postacie nadczynności przytarczyc: nadczynność pierwotną i nadczynność wtórną.

Pierwotna nadczynność przytarczyc jest wywoływana przez łagodny gruczolak, czasami – przez przerost, a jedynie wyjątkowo przez raka przytarczyc. Pojedynczy zazwyczaj gruczolak, umiejscowiony w okolicy tarczycy, wydziela w nadmiarze parathormon, który zwiększa wchłanianie jelitowe i uwalnianie wapnia z kości. Wzrasta też wydalanie wapnia i fosforanów z moczem.
Choroba może objawiać się:
a) kamicą moczową „wapniową”, zazwyczaj nawrotową,
b) chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy, często oporną na leczenie,
c) ostrym zapaleniem trzustki ze skłonnością do nawrotów,
d) bólami kostnymi i złamaniami,
e) wielomoczem i nadmiernym pragnieniem (ok. 3-10l/dobę).

Wtórna nadczynność przytarczyc rozwija się jako mechanizm obronnym który zapobiega obniżeniu wapnia we krwi. Najczęściej jest związana z upośledzeniem jelitowego wchłaniania wapnia przy niedoborze witaminy D, w zespołach złego wchłaniania, w przewlekłej mocznicy. Z uwagi na mniejszy dopływ wapnia z przewodu pokarmowego wzrasta wydzielanie parathormonu, który resorbuje wapń z kości, a tym samym wyrównuje poziom wapnia w surowicy krwi.
Leczenie polega na leczeniu choroby podstawowej oraz podawaniu witaminy D3 i wapnia, co w większości przypadków prowadzi do normalizacji gospodarki wapniowej i cofnięcia się wtórnej nadczynności przytarczyc. W przypadkach szczególnych stosuje się leczenie operacyjne.